W lipcu 2023 roku Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) opublikowała nowe rekomendacje dotyczące likwidacji szkód komunikacyjnych. Choć ich celem było uporządkowanie rynku, przeciwdziałanie nieprawidłowościom oraz zwiększenie transparentności działań towarzystw ubezpieczeniowych, regulacje te wciąż budzą wiele kontrowersji – zwłaszcza w relacjach między warsztatami a ubezpieczycielami.
KNF reaguje na zgłaszane nieprawidłowości
Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) dysponuje licznymi instrumentami nadzorczymi, które służą zapewnieniu zgodności działalności zakładów ubezpieczeń z obowiązującymi przepisami prawa. Jednym z takich narzędzi są wytyczne oraz rekomendacje – dokumenty o charakterze niewiążącym, lecz istotnym dla praktyki rynkowej.
KNF opublikowała swoje rekomendacje dotyczące likwidacji szkód komunikacyjnych, celem uporządkowania standardów postępowania zakładów ubezpieczeń oraz ograniczenia ryzyka związanego z realizacją procesu likwidacji szkody. Rekomendacje te zostały wprowadzone w odpowiedzi na liczne sygnały napływające zarówno od instytucji rynku ubezpieczeniowego, jak i od poszkodowanych, dotyczące m.in.:
- opóźnień w wypłacie świadczeń,
- naruszenia zasady pełnej kompensaty szkody,
- nieprawidłowości informacyjnych na etapie likwidacji szkody,
- braku transparentnych procedur wewnętrznych ubezpieczycieli,
- ograniczonego nadzoru nad podmiotami zewnętrznymi uczestniczącymi w procesie likwidacyjnym.
Kontekst rynkowy
Warto zauważyć, że publikacja nowych wytycznych zbiegła się w czasie ze wzrostem liczby sporów sądowych pomiędzy zakładami ubezpieczeń a warsztatami samochodowymi. Te ostatnie zarzucały ubezpieczycielom arbitralne obniżanie wartości kosztorysów oraz próby narzucania warunków rozliczeń właściwych dla warsztatów działających w tzw. „sieci preferowanej”.
Dla warsztatów niezależnych oznaczało to trudności w uzyskaniu należnych świadczeń na poziomie odpowiadającym realnym kosztom naprawy.
Z drugiej strony, ubezpieczyciele wskazywali na konieczność optymalizacji kosztów likwidacji szkód oraz dążenie do efektywnego gospodarowania środkami ubezpieczeniowymi.
Treść rekomendacji – korzystna zmiana?
KNF, analizując ten stan rzeczy, wskazał w rekomendacjach, że wycena kosztów naprawy powinna odnosić się do warunków lokalnego rynku – to znaczy do miejsca zamieszkania poszkodowanego. Co istotne, jeżeli poszkodowany wykaże, że stawki stosowane w wybranym warsztacie są wyższe niż średnie lokalne, zakład ubezpieczeń powinien ten fakt uwzględnić przy wypłacie odszkodowania.
Taka konstrukcja – przynajmniej teoretycznie – stanowi korzystne rozwiązanie dla serwisów samochodowych, pozwalając im na realniejsze odzwierciedlenie kosztów usług i ograniczenie wpływu zaniżonych stawek wynikających z polityki sieci naprawczych.
Kogo obowiązują rekomendacje KNF?
Zgodnie z zasadą „zastosuj lub wyjaśnij”, ubezpieczyciele, którzy nie wdrożą wytycznych KNF, zobowiązani są do uzasadnienia tego faktu i przedstawienia powodów odstąpienia od ich stosowania. Informacje te mają być przekazywane do KNF w ramach wewnętrznej oceny zgodności z wytycznymi i stanowić podstawę nadzoru nad sposobem ich wdrażania.
Co istotne – rekomendacje KNF nie mają charakteru źródła prawa powszechnie obowiązującego. Są one kierowane wyłącznie do zakładów ubezpieczeń, nie stanowią podstawy praw i obowiązków osób trzecich – w tym poszkodowanych czy warsztatów naprawczych.
Z tego względu nieuprawnione jest powoływanie się przez zakłady ubezpieczeń na postanowienia wytycznych jako na normy uzasadniające odmowę wypłaty pełnej kwoty odszkodowania. Tego typu praktyki nie znajdują oparcia w obowiązującym stanie prawnym.
Podsumowanie
Wytyczne KNF z lipca 2023 r. stanowią ważny krok w kierunku zwiększenia przejrzystości i rzetelności procesu likwidacji szkód komunikacyjnych, jednak ich zastosowanie dotyczy wyłącznie zakładów ubezpieczeń. Poszkodowani oraz warsztaty samochodowe nie są nimi związani – co więcej, nie mogą być obciążani ich skutkami.
W przypadku, gdy zakład ubezpieczeń powołuje się na wytyczne KNF jako podstawę do ograniczenia wypłaty odszkodowania – warto zweryfikować zasadność takiego działania i w razie potrzeby skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej.