Postępowania sądowe z udziałem zakładów ubezpieczeń, choć powszechne, rzadko doczekują się pełnego rozstrzygnięcia w formie wyroku. W praktyce, strony często dążą do zakończenia sporu na wcześniejszym etapie – z uwagi na koszty, czasochłonność oraz ryzyka procesowe. Zakończenie postępowania sądowego nie zawsze musi nastąpić wyrokiem.
Ugoda jako alternatywny sposób zakończenia sporu
Charakterystyka ugody sądowej
Zgodnie z art. 223 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd może nakłaniać strony do zawarcia ugody w każdym stanie sprawy. Ugoda sądowa zawarta przed sądem powszechnym ma moc wyroku – stwierdza prawomocnie zakończenie postępowania i podlega egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c. Jej walor formalny i procesowy odróżnia ją od innych rodzajów porozumień między stronami.
Ugoda sądowa musi być zgodna z prawem, zasadami współżycia społecznego i nie może zmierzać do obejścia prawa – sąd weryfikuje jej treść pod tym kątem, co stanowi zabezpieczenie interesu zarówno konsumenta, jak i profesjonalnego podmiotu, jakim jest ubezpieczyciel.
Różnica między ugodą sądową, przedsądową a pozasądową
Ugoda przedsądowa zawierana jest przed wszczęciem postępowania sądowego i często ma na celu uniknięcie konieczności kierowania sprawy do sądu. Choć posiada charakter umowy cywilnoprawnej i może stanowić podstawę dochodzenia roszczenia w przyszłości, nie ma mocy tytułu wykonawczego, co oznacza, że w razie jej niewykonania konieczne będzie wszczęcie nowego postępowania sądowego.
Ugoda pozasądowa może zostać zawarta w toku trwającego postępowania sądowego, jednak poza salą sądową – najczęściej w formie pisemnej. Podobnie jak ugoda przedsądowa, nie posiada cech tytułu egzekucyjnego.
Korzyści i ryzyka związane z zawarciem ugody
Zawarcie ugody – niezależnie od jej rodzaju – pozwala na oszczędność kosztów sądowych, uniknięcie długotrwałego postępowania oraz zachowanie elastyczności w zakresie ustalania warunków rozliczenia. Jednak zawarcie ugody bez odpowiedniego zabezpieczenia interesu strony słabszej – zazwyczaj ubezpieczonego lub beneficjenta – może prowadzić do rezygnacji z części należnych roszczeń. W szczególności w ugodach zawiera się klauzule zrzeczenia się roszczeń lub zakazu dalszych roszczeń, co w praktyce oznacza zamknięcie drogi do pełnej kompensacji szkody.
Orzecznictwo w zakresie zakończenia sprawy ugodą
W wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2020 r., sygn. akt I ACa 470/20, wskazano, że ugoda sądowa, której treść odpowiada roszczeniom powoda, może być podstawą do nadania klauzuli wykonalności i prowadzenia egzekucji, bez konieczności ponownego pozywania ubezpieczyciela. Orzeczenie to podkreśla znaczenie ugody jako alternatywnego i skutecznego środka kończącego spór.
Z kolei w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. akt V CSK 183/18, SN odniósł się do skutków ugody zawartej bez zachowania należytej staranności przez pełnomocnika procesowego. W ocenie Sądu, brak precyzyjnego sformułowania postanowień ugody może prowadzić do dalszych sporów, a nawet do uznania ugody za nieważną z uwagi na brak świadomości jednej ze stron co do skutków jej zawarcia.
Realizacja nakazu zapłaty jako forma uznania roszczenia w całości
Kolejnym sposobem zakończenia postępowania sądowego przeciwko ubezpieczycielowi jest realizacja przez niego nakazu zapłaty. Nakaz zapłaty to orzeczenie sądu wydawane w postępowaniu upominawczym lub nakazowym, nakazujące dłużnikowi zapłatę określonej kwoty pieniężnej. Jeżeli dłużnik nie wniesie sprzeciwu lub zarzutów w wyznaczonym terminie, nakaz zapłaty staje się prawomocny i może być podstawą do egzekucji komorniczej. Nakaz zapłaty jest wydawany w uproszczonym postępowaniu sądowym, co pozwala na szybsze dochodzenie roszczeń pieniężnych. Nakaz zapłaty może być wydany na podstawie dokumentów, takich jak faktury, weksle, umowy, lub innych dowodów potwierdzających istnienie długu.
Skutki prawne:
- Uprawomocnienie: Jeśli dłużnik nie wniesie sprzeciwu (w postępowaniu upominawczym) lub zarzutów (w postępowaniu nakazowym) w wyznaczonym terminie (zazwyczaj 2 tygodnie), nakaz zapłaty staje się prawomocny.
- Tytuł wykonawczy: Prawomocny nakaz zapłaty stanowi tytuł wykonawczy, który uprawnia wierzyciela do wszczęcia egzekucji komorniczej w celu odzyskania długu.
Rekomendacje praktyczne dla sporów z ubezpieczycielami
Znaczenie reprezentacji przez pełnomocnika
W każdym z omawianych trybów zakończenia sporu kluczową rolę odgrywa profesjonalny pełnomocnik procesowy, który nie tylko analizuje skutki prawne zawarcia ugody, ale także negocjuje warunki najbardziej korzystne dla reprezentowanej strony. Brak należytej staranności na etapie formułowania ugody może skutkować pozbawieniem klienta części przysługujących mu świadczeń.
Indywidualna analiza każdej sprawy
Nie istnieje uniwersalny model zakończenia sporu z zakładem ubezpieczeń. Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy stanu faktycznego, szacowania ryzyka procesowego i oceny potencjalnych kosztów. Czasami wyrok będzie rozwiązaniem korzystniejszym niż kompromis – szczególnie, gdy ubezpieczyciel uporczywie odmawia wypłaty świadczenia lub zaniża jego wysokość w sposób rażący.
Podsumowanie
Postępowanie sądowe przeciwko zakładowi ubezpieczeń może zakończyć się nie tylko wyrokiem, ale również ugodą przedsądową, pozasądową lub sądową, a także realizacją nakazu zapłaty przez Ubezpieczyciela. Każda z tych form ma odmienne skutki procesowe i praktyczne. Ugoda sądowa daje gwarancję egzekucji i kończy postępowanie z mocą wyroku. Ugody pozasądowe i przedsądowe pozwalają uniknąć sporu, ale wymagają ostrożności przy formułowaniu ich treści.
Dobór właściwej strategii zakończenia sporu z ubezpieczycielem powinien być dokonany z udziałem profesjonalnego pełnomocnika, uwzględniającego interesy klienta oraz realne możliwości uzyskania świadczenia.