W przypadku sporów cywilnych, w tym dotyczących odszkodowań, zasadniczym zagadnieniem jest ciężar dowodu. Określenie, która strona powinna udowodnić swoje twierdzenia, ma kluczowe znaczenie dla przebiegu postępowania i wydania wyroku. W kontekście sporów z ubezpieczycielami kwestia ta nabiera szczególnego znaczenia, zwłaszcza w przypadku dochodzenia roszczeń o wypłatę odszkodowania. Celem artykułu jest dokładne wyjaśnienie, kto ponosi ciężar dowodu w tego rodzaju sprawach oraz jakie przepisy prawne regulują te kwestie.
Ciężar dowodu – definicja prawna
Ciężar dowodu to obowiązek przedstawienia dowodów, które potwierdzą twierdzenia strony procesu. Zgodnie z artykułem 6 Kodeksu cywilnego, to strona, która dochodzi swoich praw, musi wykazać, że dane zdarzenie miało miejsce. Przykładowo, w sprawie cywilnej dotyczącej odszkodowania, osoba poszkodowana (powód) musi udowodnić, że do wypadku rzeczywiście doszło, oraz że poniosła określoną szkodę.
Zasadą jest, że powód (osoba domagająca się roszczenia) ponosi ciężar dowodu. Wynika to z ogólnej zasady prawa cywilnego, zgodnie z którą strona procesowa, która twierdzi, że doszło do określonego zdarzenia prawnego, musi wykazać je dowodami.
Ciężar dowodu w sporze z ubezpieczycielem
W sprawach dotyczących ubezpieczeń obowiązuje ta sama zasada, jednak z pewnymi modyfikacjami, wynikającymi z charakteru stosunków umownych i specyfiki roszczeń.
Ubezpieczyciel jako strona kwestionująca wysokość odszkodowania
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego (art. 817 § 1), ubezpieczyciel obowiązany jest do zapłaty odszkodowania za zdarzenie objęte umową ubezpieczenia. Jednakże w przypadku, gdy wysokość odszkodowania jest kwestionowana, to ubezpieczyciel ma obowiązek wykazania, że kwota roszczenia jest zawyżona.
Sąd orzeka w sprawach dotyczących roszczeń ubezpieczeniowych na podstawie dowodów przedstawionych przez strony. Zatem ubezpieczyciel, kwestionując wysokość naprawy czy stawkę roboczogodziny w warsztacie, powinien udowodnić, że przedstawiona przez poszkodowanego suma jest wyższa od wartości rynkowej.
Przykład: spór o wysokość stawki roboczogodziny
Typowym przypadkiem sporu między poszkodowanym a ubezpieczycielem jest kwestia wysokości stawki roboczogodziny w warsztacie naprawczym. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w przypadku, gdy poszkodowany przedkłada kosztorys naprawy oraz faktury, ma prawo dochodzić pełnego odszkodowania. Ubezpieczyciel, który twierdzi, że stawka jest zawyżona, powinien udowodnić, że jest możliwa tańsza naprawa.
W orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Warszawie (sygn. akt VI ACa 624/16) stwierdzono, że ubezpieczyciel ma obowiązek przedstawić konkretne dowody na to, że stawka roboczogodziny jest wyższa niż średnia rynkowa, a nie jedynie zakwestionować wysokość kosztów przedstawionych przez serwis.
Biegły sądowy jako dowód w sprawie
W sporach o wysokość szkody, w tym także w sprawach ubezpieczeniowych, często niezbędne jest powołanie biegłego sądowego, zwłaszcza gdy konieczna jest ocena techniczna, np. w przypadku stawki roboczogodziny w serwisie samochodowym.
Zgodnie z artykułem 278 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli sprawa wymaga wiadomości specjalnych, sąd może powołać biegłego. W tym przypadku, jeśli ubezpieczyciel kwestionuje koszt naprawy lub stawkę roboczogodziny, może zwrócić się o opinię biegłego, który wyceni, czy zastosowana stawka jest zgodna z rynkowymi standardami.
Kto ponosi koszty biegłego?
Zgodnie z art. 10 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, koszty opinii biegłego ponosi ta strona, która składa wniosek o jego powołanie. W przypadku sporów ubezpieczeniowych, ubezpieczyciel, kwestionując wysokość szkody, ma obowiązek pokrycia kosztów biegłego, jeśli to on składa taki wniosek. Jeżeli powód składa wniosek o opinię, to jego obowiązkiem jest pokrycie tych kosztów, chyba że sąd orzeknie inaczej.
Reguły dowodzenia w procesie sądowym: orzecznictwo i przepisy
- Art. 6 Kodeksu cywilnego – Ciężar dowodu spoczywa na osobie, która twierdzi, że dane zdarzenie miało miejsce. W kontekście roszczeń z ubezpieczenia, to powód musi udowodnić wysokość szkody, a ubezpieczyciel – jej ewentualne zawyżenie.
- Art. 817 § 1 Kodeksu cywilnego – Ubezpieczyciel jest zobowiązany do zapłaty odszkodowania za zdarzenie objęte umową, chyba że wykaże, iż roszczenie jest bezzasadne lub zawyżone.
- Art. 278 Kodeksu postępowania cywilnego – W przypadku, gdy sprawa wymaga specjalistycznej wiedzy, sąd może powołać biegłego, którego opinia będzie stanowiła ważny dowód w sprawie.
- Art. 10 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – Strona, która składa wniosek o powołanie biegłego, ponosi koszty jego wynagrodzenia, chyba że sąd postanowi inaczej.
Podsumowanie
W sprawach dotyczących sporów z ubezpieczycielem, kluczową kwestią jest rozłożenie ciężaru dowodu. Zasadniczo, to strona powoda (poszkodowany) musi udowodnić wysokość szkody. Ubezpieczyciel z kolei, jeśli kwestionuje wysokość roszczenia, musi udowodnić, że roszczenie jest zawyżone. W przypadku, gdy spór dotyczy kwestii technicznych (np. stawki roboczogodziny w serwisie), wówczas istotną rolę odgrywa opinia biegłego, którą składa ta strona, która chce zakwestionować przedstawiony kosztorys. Na koniec, warto pamiętać, że przepisy dotyczące kosztów biegłego nakładają odpowiedzialność finansową na stronę wnioskującą o opinię.